Bilecik Ses Yalıtımı

Bilecik'te ses yalıtımı için gelen taleplerin hemen hepsi tek bir cümleyle başlıyor: "Ses geçiyor, çözüm ister." Oysa mevzuat da, ölçüm de, malzeme de bu cümleyi üçe ayırır. Hangi sesi kesmek istiyorsunuz?

Komşunun konuşması, televizyonu, sokaktan gelen trafik gürültüsü hava doğuşlu sestir. Üst kattaki adım sesi, sandalyenin sürtünmesi, düşen bir cismin darbesi darbe sesidir. Asansör motoru, hidrofor, kompresör, klima kondenser grubu ise titreşim üretir ve yapının kendisinden ilerler. Üçünün ölçü birimi ayrı, ölçüm standardı ayrı, yönetmelikteki karşılığı ayrıdır. Yanlış tanımlanan bir problemin doğru çözümü olmaz.

Üç ses türünün ölçüsü ve standardı nedir?

Her ses türü kendi büyüklüğüyle ölçülür ve kendi standardına göre değerlendirilir. Aşağıdaki tablo, bir rapor okurken hangi sayının neyi ifade ettiğini ayırt etmenizi sağlar.

DnT,w ile L'nT,w'yi karıştırmamak gerekir: birincisinde sayının büyümesi iyileşme, ikincisinde kötüleşme demektir. Terimlerin tanımları için akustik terimler sözlüğüne bakabilirsiniz.

Yönetmelik Bilecik'te hangi yapılarda akustik proje istiyor?

Binaların Gürültüye Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik (31.05.2017 tarihli, 30082 sayılı Resmî Gazete) kapsamındaki yeni yapılarda akustik proje ve performans raporu istenir. Kapsam geniştir: konutlar, oteller, hastaneler, eğitim yapıları, ofisler ve karma kullanımlı binalar bu çerçeveye girer. Bilecik merkez ile Bozüyük'te yürüyen konut projelerinde, Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi çevresindeki öğrenci konaklama yapılarında ve OSB içindeki idari bloklarda ruhsat süreci bu dosyayı gerektirir.

Akustik projenin mimari projeyle eşzamanlı ilerlemesi gerekir. Ayırıcı duvarın 20 cm yerine 32 cm olması, kat planındaki oda ölçüsünü ve satılabilir alanı değiştirir. Yapı ruhsatı alındıktan sonra "duvarı biraz kalınlaştıralım" demek, çoğu zaman projeyi revize etmek anlamına gelir.

Kapsam yalnızca duvar ve döşemeyle sınırlı değildir. Asansör kuyusuna komşu yatak odaları, çatıdaki klima ve havalandırma santralleri, otoparktan gelen kapı sesi, hidrofor ve sığınak grubu da projede ayrı ayrı ele alınır. Bir bloğun teslim sonrası şikâyet listesine bakıldığında ilk sıralarda çoğu zaman komşu duvarı değil, asansör ve tesisat kaynaklı sesler çıkar; bunlar mimari çözülmüş bir binada dahi sonradan giderilmesi en zahmetli kalemlerdir.

A, B ve C performans sınıfları arasındaki fark ne?

Sınıflar, aynı yapı elemanı için farklı konfor seviyelerini tanımlar. C sınıfı asgari kabul edilen seviyedir; konutlarda komşu daireler arası ayırıcı duvarda DnT,w ≥ 55 dB, döşemede L'nT,w ≤ 60 dB gibi değerlerle karşılık bulur. B sınıfı bunun bir kademe üzeridir ve pratikte komşunun televizyonunun duyulmadığı bir konfor verir. A sınıfı ise en yüksek seviyedir; genellikle üst segment konut, otel ve sağlık yapılarında hedeflenir.

Aradaki fark kâğıt üzerinde birkaç desibel gibi görünür ama sistem karşılığı büyüktür. 55 dB'den 60 dB'ye çıkmak, tek ayrık kabuktan çift ayrık kabuğa geçmeyi, boşluğu 75 mm'den 100 mm'ye çıkarmayı ve tüm kenar iletim yollarını yeniden ele almayı gerektirir. Bu da hem kalınlık hem bütçe demektir. Sınıf seçimi, proje başında verilmesi gereken bir karardır.

Saha ölçümü nasıl yapılır, rapor neyi gösterir?

Saha ölçümünde kaynak odaya kontrollü ve geniş bantlı bir gürültü verilir, alıcı odada ses basınç düzeyi, arka plan gürültüsü ve çınlama süresi ölçülür. Ölçüm birden fazla hoparlör ve mikrofon konumunda tekrarlanır, sonuçlar 100-3150 Hz bandında üçte bir oktav çözünürlükte toplanır ve TS EN ISO 717-1'e göre tek sayıya indirgenir. Darbe sesinde ise standart darbe makinesi üst kata yerleştirilir, alt katta seviye ölçülür.

Rapor yalnızca sonucu değil koşulları da içermelidir: ölçüm tarihi, hacim ölçüleri, mobilya durumu, arka plan seviyesi, cihaz kalibrasyon bilgisi, ölçüm konumları. Bu bilgiler olmadan bir sayının teknik değeri sınırlıdır. Ölçüm ve raporlama sürecinin kapsamı için akustik ölçüm ve raporlama sayfasına bakabilirsiniz.

Ölçümün ne zaman yapıldığı da sonucu etkiler. Boş ve mobilyasız bir daire, döşenmiş bir daireye göre farklı çınlama süresi verir; bu da standartlaştırma teriminin üzerinden DnT,w sonucunu birkaç desibel oynatabilir. Aynı şekilde, alçıpan derz dolgusu tamamlanmadan yapılan bir ölçüm gerçek performansı göstermez. Bu yüzden doğrulama ölçümü, kaba yapı bittikten ve tüm sızdırmazlık detayları uygulandıktan sonra planlanır; erken alınan sonuç hem yanıltır hem gereksiz revizyon üretir.

Ölçüm hedefin altında çıkarsa nereye bakılır?

Önce yan yollara bakılır, duvarın gövdesine değil. Sahada bulduğumuz düşük sonuçların büyük bölümü elemanın kendisinden değil, kenar iletimlerden ve montaj kusurlarından kaynaklanır. Sık karşılaşılan noktalar şunlardır:

• Karşılıklı ve aynı hizada yerleştirilmiş elektrik prizleri; tek başına 4-6 dB kayıp yaratabilir.
• Daireler arasında kesilmeden devam eden tesisat şaftı; düşey bir hava kanalı gibi çalışır.
• Asma tavan üzerinden koridora veya yan hacme dolanan boşluk.
• Alçıpan ile döşeme arasında bırakılıp mastiklenmeyen kenar boşluğu.
• Profillerin mevcut duvara doğrudan vidalanması; kütle-yay-kütle sistemini kısa devre eder.

Bu beş kalem düzeltilmeden sisteme katman eklemek para kaybıdır. Titreşim kaynaklı bir problemse yaklaşım tamamen değişir; bu durumda titreşim yalıtımı ürünleri ile kaynağın yapıdan ayrılması gerekir.

Bozüyük ve OSB çevresinde sanayi gürültüsü nasıl ele alınır?

Sanayi kaynaklı gürültüde çözüm, kaynak-yol-alıcı sırasıyla kurulur. Bozüyük'teki seramik ve makine üretim tesislerinde, Bilecik I. ve II. Organize Sanayi Bölgesi'ndeki fabrikalarda ve ildeki mermer işleme tesislerinde en yüksek seviyeler kompresör, fan, presleme ve kesim hatlarından gelir. Önce kaynağa müdahale edilir: makine kabini, susturucu, elastik takoz. Sonra yol kesilir: bariyer duvarı, kanal susturucusu, bölme perdesi. En sonda alıcı korunur: kontrol kabini, idari blok cephesi, kulak koruyucu.

İşyeri açma ve çalışma ruhsatı süreçlerinde çevresel gürültü seviyesi ölçümü istenebilir; bu ölçüm gündüz, akşam ve gece dönemleri için ayrı ayrı değerlendirilir. Yerleşim alanına yakın tesislerde en sık sorun gece vardiyasında ortaya çıkar, çünkü arka plan seviyesi düştüğünde aynı makine daha yüksek algılanır. Üretim hattı kurgusu için fabrika ve sanayi ses yalıtımı başlığındaki yaklaşım izlenir.

YHT hattı ve karayolu cephesindeki binalarda ne yapılır?

Cephe hattındaki gürültüde belirleyici eleman pencere doğramasıdır, duvar değil. Bilecik, Ankara-İstanbul yüksek hızlı tren hattının geçtiği bir il; Osmaneli ve Bozüyük hattında ayrıca D200 karayolunun ağır vasıta trafiği var. Bu güzergâhlardaki binalarda tuğla veya gazbeton duvar zaten 45 dB üzerindedir; toplam performansı 30 dB civarındaki standart bir pencere aşağı çeker.

Doğru müdahale, camın asimetrik hale getirilmesi ve doğrama sızdırmazlığının iyileştirilmesidir. Simetrik 4+16+4 bir ünite rezonans bandında zayıf kalırken, 6 mm + geniş boşluk + 4 mm lamine gibi asimetrik kesitler 5-8 dB fark yaratır. Ses yalıtımlı çift cam ünitesi ile birlikte fitil ve kasa contasının yenilenmesi, cephe işinin bütününü oluşturur. Kanal tipi havalandırma menfezleri varsa bunlar da susturuculu tiple değiştirilmelidir.

Bilecik'te proje, uygulama ve ölçüm zinciri nasıl yürür?

Zincir dört adımdan oluşur: hedef belirleme, projelendirme, uygulama, doğrulama ölçümü. Hedef belirlemede yapının kullanımı ve seçilecek performans sınıfı netleşir. Projelendirmede her yapı elemanının kesiti, birleşim detayı ve kritik noktaları çizilir. Uygulamada kritik olan, detayın çizildiği gibi yapılmasıdır; özellikle kenar mastiklemesi ve priz taşımaları sahada en çok atlanan kalemlerdir. Doğrulama ölçümü ise yapılan işin ne getirdiğini sayıyla gösterir.

Maliyet, yüzey alanı ve hedeflenen sınıf üzerinden m² bazında kurulur; kesin rakam keşif sonrası netleşir. Yeni yapıda maliyet, kaba inşaat aşamasında planlandığında mevcut binaya sonradan yapılan müdahaleye göre belirgin şekilde düşer, çünkü ne sökme ne yeniden kaplama masrafı vardır. Süre tarafında bir daire içi duvar-tavan uygulaması 3-6 iş günü, blok ölçeğinde ise proje takvimine bağlıdır. Malzeme miktarını kabaca görmek için ses yalıtımı hesaplama aracını, Marmara'daki komşu il rehberi için Balıkesir ses yalıtımı yazısını inceleyebilirsiniz.

Ölçülmeyen bir performans, sağlanmış sayılmaz. Bilecik'te ister yeni bir konut bloğu ister Bozüyük'te bir üretim tesisi olsun, işin başında hangi sesi kestiğinizi ve hangi sayıyı hedeflediğinizi yazmak, sonunda ölçüm raporunu görmek gerekir. Arada kalan kısım — malzeme, kalınlık, detay — bu iki uçtan türer.