Ses yalıtımı işinde en pahalı hata, ölçmeden karar vermektir. "Komşudan ses geliyor" cümlesi, duvardan mı, döşemeden mi, tesisat şaftından mı yoksa doğramadan mı geldiğini söylemez. Yanlış yüzeye yapılan doğru uygulama da para kaybıdır. Akustik ölçüm, bu belirsizliği sayıya çevirir ve bütçenin nereye gideceğini belirler.
Akustik ölçüm ve raporlama hizmetinde iki farklı iş yapıyoruz. Birincisi teşhis: mevcut durumu ölçüp sorunun kaynağını ve baskın frekans bandını belirlemek. İkincisi doğrulama: uygulama sonrası hedeflenen değerlere ulaşılıp ulaşılmadığını belgelemek. İkisinde de aynı standartlar ve aynı yöntem kullanılır.
Hangi büyüklükler ölçülüyor?
Ölçülen büyüklük, çözülmek istenen soruna göre değişir. Her ölçüm tipi ayrı bir soruya cevap verir ve birbirinin yerine geçmez.
| Büyüklük | Ne söyler? | İyi olan yön | Tipik hedef |
|---|---|---|---|
| DnT,w | İki hacim arası hava doğuşlu ses yalıtımı | Yüksek | Konutta ≥ 55 dB |
| L'nT,w | Üst kattan gelen darbe sesi düzeyi | Düşük | Konutta ≤ 60 dB |
| RT60 | Hacmin çınlama süresi | Kullanıma göre | Ofis 0,6-0,8 sn |
| LAeq / LAmax | Ortam ve çevre gürültü düzeyi | Düşük | Kullanıma göre |
| Arka plan gürültüsü | Tesisat ve dış kaynak katkısı | Düşük | Salonda NC 25-30 |
Rw ile DnT,w arasındaki farkı özellikle vurguluyoruz. Rw, bir yapı elemanının laboratuvarda ölçülen değeridir ve TS EN ISO 717-1'e göre hesaplanır. DnT,w ise sahada, gerçek iki hacim arasında ölçülür ve yan yollardan gelen sesi de içerir. Laboratuvarda Rw 55 dB olan bir duvar, sahada birleşim detayları ve tesisat geçişleri nedeniyle rahatlıkla 45 dB'ye düşebilir. Karar, sahada ölçülen değere göre verilir.
Ölçüm nasıl yapılıyor?
Ölçüm, standart bir kaynak ve kalibre edilmiş bir alıcıyla, tanımlı noktalarda tekrarlanarak yapılır. Yöntem TS EN ISO 16283 serisine dayanır; hesaplama ve tek sayıya indirgeme TS EN ISO 717-1 ile yürütülür.
- Hava doğuşlu ses yalıtımı: Gönderen hacimde çok yönlü hoparlörle geniş bantlı gürültü üretilir, alıcı hacimde birden fazla noktada ses basınç düzeyi ölçülür. Arka plan gürültüsü ve çınlama süresi düzeltmesi uygulanır.
- Darbe sesi: Üst kattaki döşemeye standart tokmaklı makine yerleştirilir, alt hacimde ölçüm alınır.
- Çınlama süresi: Balon patlatma ya da kesikli gürültü yöntemiyle sönüm eğrisi kaydedilir, oktav bantlarında RT60 hesaplanır.
- Çevre gürültüsü: Parsel sınırında ve şikâyet noktasında belirlenen süre boyunca eşdeğer gürültü düzeyi kaydedilir.
- Kaynak tespiti: Şüpheli noktalar tek tek geçici olarak kapatılarak değişim izlenir; kaçak böyle bulunur.
Ölçüm sonucu tek bir sayı değildir. Frekans bandındaki dağılım, sorunun karakterini gösterir. 125 Hz'te düşük, 2000 Hz'te yüksek yalıtım veren bir duvar, konuşmayı kesip müziği geçirir. Bu ayrım görülmeden malzeme seçilirse, uygulama sonrası şikâyet aynen sürer.
Raporda ne yer alıyor?
Raporda ölçüm koşulları, ham veriler, frekans bazlı grafikler, tek sayı değerleri ve bunların ilgili yönetmelik sınırlarıyla karşılaştırması bulunur. Rapor, ölçümün tekrarlanabilir olmasını sağlayacak kadar ayrıntılı hazırlanır.
İçerik başlıkları şöyledir: ölçüm tarihi ve saati, hacim boyutları ve yüzey malzemeleri, kullanılan kaynak ve alıcı konumları, arka plan gürültü düzeyi, oktav ve üçte bir oktav bandındaki sonuçlar, hesaplanan DnT,w / L'nT,w / RT60 değerleri, Binaların Gürültüye Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik (31.05.2017 tarihli, 30082 sayılı Resmî Gazete) performans sınıflarıyla karşılaştırma ve iyileştirme önerileri. Öneri bölümü, hangi yüzeye hangi katmanın eklenmesiyle kaç dB kazanılabileceğini gösterir.
Ölçüm hangi durumlarda gerekiyor?
En sık dört senaryoda ölçüm isteniyor: komşu şikâyeti, yapı denetim ve iskân süreci, uygulama öncesi tasarım kararı, uygulama sonrası doğrulama. Bunlara işletmelerde çevre gürültüsü denetimleri ve iş yeri açma sürecinde istenen belgeler ekleniyor.
Uygulama öncesi ölçüm, en çok tasarruf ettiren aşamadır. Örnek: üst kattan ses geldiğini düşünen bir ev sahibinde yapılan ölçümde, sorunun döşemeden değil ortak tesisat şaftından geldiği ortaya çıkabilir. Bu durumda tavan kaplama işi hiç yapılmaz, boruya sarılacak kütle yüklü vinil membranla çok daha düşük maliyette sonuç alınır. Uygulama sonrası ölçüm ise sözleşmedeki performans taahhüdünün karşılandığını belgeler.
Süreç ve süre
Randevu, hacimlerin boş ve erişilebilir olduğu bir zamana verilir. Ölçüm sırasında hacimlerde çalışma yapılmaması, klima ve havalandırmanın belirlenen senaryoya göre çalıştırılması gerekir. Tek bir duvar ya da döşeme için saha çalışması 1-3 saat sürer. Çok hacimli bir bina ya da sanayi tesisinde ölçüm bir güne yayılır.
Rapor teslimi, saha çalışmasından sonra tipik olarak 3-5 iş günü içinde yapılır. Ölçümü, uygulama planlanan projelerde daire ve ev ses yalıtımı veya fabrika ve sanayi ses yalıtımı çalışmasının ilk adımı olarak kurguluyoruz; bu durumda rapordaki öneriler doğrudan malzeme listesine, örneğin taşyünü ve ses bariyeri membran kalemlerine dönüşür. İstanbul ve çevre illerde saha ölçümü yapıyor, Türkiye genelinde malzeme sevkiyatı sağlıyoruz.
Mekânınızın mevcut durumunu sayısal olarak görelim, ölçüm ve rapor için randevu oluşturalım.
Teklif Al"Telefon uygulamasıyla ölçsem olmaz mı?"
Olmaz. Telefon mikrofonları konuşma bandı için tasarlanmıştır, kalibre değildir ve düşük frekanslarda ciddi sapma gösterir. Bir uygulamanın gösterdiği 45 dB ile kalibre bir ölçüm cihazının gösterdiği 45 dB aynı şey değildir; sapma özellikle 125 Hz altında 10 dB'yi bulabilir. Yalıtımda kritik olan bant tam da orasıdır.
İkinci sorun yöntemdedir. Yalıtım ölçümü tek bir okuma değildir: standart kaynak, birden fazla mikrofon konumu, arka plan düzeltmesi ve çınlama düzeltmesi gerektirir. Telefonla alınan değer, sadece "ortamda şu an ne kadar ses var" sorusuna kabaca cevap verir; duvarın ne kadar yalıttığını söylemez. Kaba bir fikir edinmek için ses yalıtımı hesaplama aracımızı kullanabilir, kavramların karşılığı için akustik terimler sözlüğüne bakabilirsiniz. Resmî bir süreç ya da yatırım kararı söz konusuysa kalibre ölçüm şarttır.
