Bingöl Ses Yalıtımı

Bingöl merkezde bir dairede komşu duvarında ölçtüğümüz değer 39 dB DnT,w'ydi. Yönetmeliğin konutlar için işaret ettiği asgari seviye 55 dB. Arada 16 desibel var ve bu fark kâğıt üzerinde göründüğünden çok daha büyük: 10 dB'lik bir düşüş kulakta kabaca sesin yarıya inmesi gibi algılanır, 16 dB ise komşunun konuşmasının kelime kelime seçildiği bir odayı, yalnızca belli belirsiz bir mırıltının duyulduğu bir odaya çevirir.

Bu yazı o 16 dB'nin nasıl kapatıldığını anlatıyor. Ama önce Bingöl'e özgü bir ayrımı yapmak gerekiyor, çünkü ildeki yapı stoku ikiye bölünmüş durumda ve iki grubun zayıf noktaları birbirinden farklı.

39 dB'den 55 dB'ye çıkmak pratikte ne gerektirir?

Tek başına kütle eklemekle değil, ikinci bir ayrık kabuk kurmakla mümkün olur. Kütle kanununa göre yüzey kütlesini iki katına çıkarmak yaklaşık 6 dB kazandırır; yani 39 dB'lik bir duvarı yalnızca kütleyle 55 dB'ye taşımak için kütleyi kabaca sekiz katına çıkarmanız gerekir. Bir dairede bu fiziksel olarak mümkün değildir, döşeme taşımaz.

Asıl kazanç kütle-yay-kütle kurgusundan gelir. Mevcut duvarın önüne, ona hiç temas etmeyen bağımsız bir iskelet kurulur; aradaki boşluk gözenekli malzemeyle doldurulur ve üzeri çift kat plakayla kapatılır. Bu sistem, toplam kütleyi çok artırmadan 13-16 dB bandında kazanç verir. Kalınlık bedeli 10-12 cm'dir ve 3,5 metrelik bir duvarda yaklaşık 0,4 m² alan kaybı demektir.

Bingöl'ün yapı stoku neden ikiye ayrılıyor?

Çünkü ildeki binaların büyük bölümü 2003 depreminden sonra yapıldı. 1 Mayıs 2003 depremi Bingöl merkezdeki yapı stokunu ağır biçimde etkiledi ve sonraki yıllarda hem kamu eliyle hem özel sektörle geniş bir yenileme yaşandı. Bugün merkezde iki grup bina yan yana duruyor: depremden önce yapılmış, ayakta kalmış ve güçlendirilmiş görece eski yapılar ile 2003 sonrasında inşa edilen yeni betonarme bloklar ve TOKİ konutları.

Aynı ayrım Genç, Solhan ve Karlıova'da da geçerli. Karlıova, Kuzey Anadolu ve Doğu Anadolu fay zonlarının kesiştiği noktada yer aldığı için yapı yenileme ilçelerde de sürdü. Ses yalıtımı açısından bu iki grubun problemi aynı değildir: eski grupta ayırıcı duvar zayıftır, yeni grupta duvar makul ama döşeme sorunludur.

Eski yapı grubunda ses nereden geçiyor?

Eski grupta ses ağırlıklı olarak ayırıcı duvardan ve tesisat şaftından geçer. 2000 öncesi betonarme bloklarda daire arası bölme çoğunlukla tek sıra delikli tuğla ve iki yüz sıvadır; kesit sahada 40-45 dB bandında sonuç verir. Kırsalda hâlâ kullanılan taş ve kerpiç yığma yapılarda ise duvarın kütlesi yüksektir, buna karşılık sonradan açılmış tesisat delikleri ve derz boşlukları düzensiz kaçaklar oluşturur.

Şaft ikinci büyük kalemdir. Mutfak ve banyo tesisatının tek düşey kanaldan indiği binalarda bu kanal, daireler arasında kesintisiz bir hava boşluğu gibi çalışır; üst kattaki konuşma iki kat aşağıdaki banyoda duyulabilir. Duvarı ne kadar güçlendirirseniz güçlendirin, şaft açık kaldığı sürece toplam performans en zayıf halkada kilitlenir.

Üçüncü kalem prizlerdir. Karşılıklı iki dairenin prizleri çoğu zaman aynı duvarda ve aynı hizadadır; buradaki küçük boşluk 12 m²'lik bir duvarın performansını tek başına 4-6 dB aşağı çekebilir. Kapatma işi basittir: kutu arkası akustik mastikle sızdırmaz hale getirilir ve priz konumu yeni kabuğa taşınır.

2003 sonrası bloklarda ve TOKİ konutlarında zayıf halka nerede?

Yeni bloklarda sorun neredeyse tamamen döşemede toplanıyor. Bingöl merkezdeki yeni yapılarda ve TOKİ konutlarında daire arası duvarlar genellikle çift sıra gazbeton ya da giydirmeli olarak yapılıyor; hava doğuşlu ses tarafında tablo eskiye göre belirgin şekilde iyi. Ancak şap altına serilmesi gereken darbe sesi şiltesi bazı bloklarda hiç kullanılmıyor, kullanıldığı yerlerde de kenar bandı şap dökülmeden kesildiği için şap duvara temas ediyor.

Bunun ölçülebilir karşılığı şudur: şiltesiz betonarme döşeme, kaplamaya bağlı olarak 70-78 dB aralığında L'nT,w verir. Yönetmeliğin işaret ettiği sınır 60 dB'dir. Aradaki 10-18 dB, "yeni bina ama üst kattaki her adım tavanda beliriyor" cümlesinin sayısal karşılığıdır. Bu değerlerde sayının küçük olması iyidir; DnT,w ile ters çalıştığı için raporları okurken karıştırmamak gerekir.

Yeni yapıların ikinci zayıflığı, dolgusuz hafif iç bölmelerdir. Tek kat plakalı ve içi boş bir oda bölmesi 30-33 dB bandındadır. Bu, düzeltmesi en ucuz sorundur: boşluğa 50 mm 50 mm taşyünü levha yerleştirip ikinci kat plakayı çakmak 15 dB'in üzerinde kazanç sağlar.

Uzun kış ses konforunu nasıl etkiliyor?

Kış aylarında pencereler kapalı kaldığı için iç kaynaklı sesler öne çıkar. Bingöl'de sert kara iklimi nedeniyle ısıtma sezonu uzundur, kar örtüsü aylarca kalır ve yaşam büyük ölçüde iç mekâna taşınır. Kar örtüsü dış ortamda yansımaları azalttığı için sokak gürültüsü düşer; buna karşılık aynı dairede geçirilen sürenin artmasıyla komşu sesleri, kombi ve tesisat gürültüsü daha çok fark edilir. Bu yüzden Bingöl'de şikâyetlerin yoğunlaştığı dönem kış aylarıdır.

İkinci etki malzeme seçiminde. Kapalı yaşayan bir dairede iç nem yükselir, bu da giydirme içine konacak dolgunun nem davranışını önemli kılar. Su itici işlem görmüş, A1 sınıfı yanmaz taşyünü bu koşullarda hem nem hem yangın açısından güvenli tarafta kalır. Isıtma tesisatının geçtiği duvarlarda yanmazlık sınıfı, tercih değil zorunluluktur.

Bir komşu duvarı adım adım nasıl 16 dB kazanır?

Sıra şu şekilde işler ve adımların hiçbiri atlanamaz:

1. Prizler ve anahtarlar sökülür, kutu boşlukları akustik mastikle doldurulur, priz konumu yeni kabuğa taşınır.
2. Şaft duvarı açılır, daireler arası boşluk mineral yünle doldurulup kapatılır. Bu adım tek başına 4-8 dB getirebilir.
3. Profillerin oturacağı döşeme ve tavan hattına kauçuk conta bandı serilir; profilin betona doğrudan teması titreşim köprüsü oluşturur.
4. 75 mm C profil, mevcut duvardan 10-20 mm boşluk bırakılarak kurulur. Profil mevcut duvara vidalanmaz.
5. Boşluğa 50 mm, 60-80 kg/m³ taşyünü sıkı geçme yerleştirilir.
6. Çift kat plaka derzleri şaşırtılarak çakılır; kenar ve köşelerde 6-8 mm boşluk bırakılıp akustik mastikle doldurulur.

Kalınlıkla yaşanamayacak dar odalarda kütle katmanı devreye girer. Ses bariyeri membran ürünleri ile toplam kalınlığı 7-8 cm bandına indirmek mümkündür; bedeli birkaç desibellik performans farkıdır.

Mevcut durumdan hedefe: hangi yapıda ne kazanılır?

Kazanç, başlangıç noktasına ve müdahalenin türüne göre değişir. Aşağıdaki tablo Bingöl'de karşılaştığımız beş tipik durumu ve gerçekçi beklentiyi gösteriyor.

Bingöl'e malzeme nasıl ulaşır, süre ve maliyet nasıl planlanır?

Taşyünü, membran, şilte ve panel ürünleri Türkiye geneline nakliye ile sevk edilir; Bingöl'e teslimat da bu şekilde yapılır. Kış planlamasında Karlıova, Yedisu ve Adaklı yönündeki ulaşımın hava koşullarına bağlı olduğunu hesaba katmak gerekir, bu yüzden malzeme listesinin tek seferde ve eksiksiz çıkarılması ara sevkiyat beklemekten daha ekonomiktir.

Bütçe, uygulanacak yüzeyin metrekaresi ve hedeflenen dB farkı üzerinden kurulur; net rakam yerinde keşiften sonra çıkar. Sıralama şöyle: dolgusuz iç bölmeyi güçlendirmek en düşük maliyetli ve en yüksek verimli müdahaledir, şaft kapatma az maliyetle yüksek kazanç verir, bağımsız kabuklu komşu duvarı orta bandı oluşturur, yüzer şap ise zemin kaplamasının sökülüp yeniden yapılmasını gerektirdiği için en yüklü kalemdir.

Süre tarafında tek odalık bir duvar giydirmesi 2-3 gün, komple bir dairede duvar ve tavan çalışması 1-2 hafta, tek odalı yüzer şap ise kürlenmeyle birlikte 10-14 gün alır. Kiracıysanız duvar giydirmesi sökülebilir bir sistemdir; şap ve döşeme müdahaleleri mal sahibi onayı ister. Konut kapsamı için daire ve ev ses yalıtımı sayfasına, diğer illerdeki rehberler için 81 il ses yalıtımı rehberine bakabilirsiniz.

Bir daireyi sessizleştirmek tahminle değil iki sayıyla başlar: mevcut değer ve hedef değer. Bingöl'de eski yapı grubunda iş duvardan, 2003 sonrası bloklarda döşemeden açılıyor. Hangi gruba düştüğünüzü anlamak için pahalı bir ekipman da gerekmiyor; komşu daireyle aranızda alınacak kısa bir seviye farkı ölçümü, bütün planı üzerine kurabileceğiniz zemini veriyor.