İzmir Ses Yalıtımı

Bornova'daki bir daireden gelen talep şu cümleyle başlıyordu: "Komşudan çok ses geliyor." Bu cümle teknik olarak hiçbir şey söylemez. Doğru soru şudur: hangi sesi kesmek istiyorsunuz? Yan daireden gelen konuşma ve televizyon sesi mi, üst kattan gelen adım ve mobilya sesi mi, yoksa hidrofor ya da asansör kuyusundan yayılan alçak uğultu mu? Üçünün ölçütü ayrıdır ve biri için doğru olan malzeme diğerinde hiçbir işe yaramaz.

Bu ayrımı yapmadan verilen her teklif tahmindir. İzmir ses yalıtımı taleplerinde ölçüye dayalı ilerlemenin bir de mevzuat tarafı var: Binaların Gürültüye Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik (31.05.2017, 30082 sayılı Resmî Gazete) her bina türü için hangi performansın sağlanacağını sayıyla tanımlıyor ve bu sayılar hem yeni projelerde hem uyuşmazlıklarda başvurulan referans oluyor.

Şikâyetiniz hangi ölçüte giriyor?

Şikâyetiniz, sesin binaya giriş biçimine göre üç ölçütten birine girer: hava doğuşlu ses için DnT,w, darbe sesi için L'nT,w, makine kaynaklı yayılım için titreşim ivme düzeyi. İlkinde değerin yüksek olması iyidir, ikincisinde düşük olması. Bu yüzden "55 dB" ile "60 dB" ifadeleri farklı ölçütlerde bambaşka anlamlara gelir.

Ayrımı yapmanın pratik yolu, sesin karakterine bakmaktır. Anlaşılabilir kelimeler duyuyorsanız hava doğuşlu ses baskındır. Tok, kısa, tekrarlayan vuruşlar duyuyorsanız darbe sesidir. Sürekli, monoton ve yerini tarif edemediğiniz bir uğultu varsa neredeyse her zaman tesisat kaynaklı titreşimdir.

Yönetmelik İzmir'deki yeni yapılarda neyi zorunlu kılıyor?

Yönetmelik, belirli büyüklüğün üzerindeki yeni yapılarda akustik proje ya da akustik raporun yapı ruhsatı ekinde sunulmasını şart koşar ve bina türüne göre performans sınıfları tanımlar. Konut, otel, yurt, okul, hastane ve ofis yapılarının tamamı kapsam içindedir. Küçük ölçekli yapılarda proje evrakı aranmasa da performans hedefleri geçerliliğini korur.

İzmir'de bu başlığın pratik ağırlığı yüksek. Bayraklı'daki yenileme alanları, Karabağlar ve Buca'daki kentsel dönüşüm blokları, Torbalı ve Menemen'deki yeni konut yerleşimleri, hepsi yeni ruhsat üzerinden ilerliyor. Akustik proje mimari projeyle eşzamanlı hazırlandığında maliyeti neredeyse görünmezdir; inşaat kaba yapı aşamasını geçtikten sonra aynı hedefe ulaşmak katbekat pahalıya gelir.

DnT,w ve L'nT,w sınıfları pratikte ne anlama gelir?

Konutlarda komşu daireleri ayıran duvar için yönetmeliğin asgari kabul sınırı (C sınıfı) DnT,w ≥ 55 dB, döşemede darbe sesi için üst sınır L'nT,w ≤ 60 dB'dir. B ve A sınıfları daha yüksek konfor tanımlar ve genelde otel, yurt ile üst segment konut projelerinde hedeflenir. Bu değerler laboratuvar değil, saha değerleridir; yani yan geçişlerin etkisi dâhildir.

Sayıların kulaktaki karşılığı şöyle: 45 dB'lik bir ayırıcı duvarda komşunun konuşması kelime kelime seçilir. 50 dB'de anlaşılırlık kaybolur, ses hâlâ duyulur. 55 dB'de normal konuşma duyulmaz, yalnızca yüksek sesli televizyon hafifçe sızar. Her 10 dB'lik artış, kulakta kabaca yarıya inen bir yükseklik hissi yaratır. Terim tanımları için akustik terimler sözlüğü sayfasına bakabilirsiniz.

Akustik ölçüm nasıl yapılır, hangi cihazlar kullanılır?

Ölçüm, kalibre edilmiş bir ses düzeyi ölçer, çok yönlü ses kaynağı ve darbe sesi için standart tokmaklı çekiç cihazıyla yapılır. Kaynak hacimde çok yönlü hoparlör en az iki konumda çalıştırılır, alıcı hacimde beş veya daha fazla mikrofon konumunda okuma alınır. Ardından alıcı hacmin çınlama süresi ve arka plan gürültüsü ölçülerek sonuç düzeltilir. Bir daire için saha çalışması genelde yarım gün sürer.

Sonuçlar üçte bir oktav bantlarında elde edilir, ardından TS EN ISO 717 serisine göre tek sayıya indirgenir. Raporda bulunması gerekenler bellidir: ölçüm tarihi, cihaz kalibrasyon bilgisi, hacim boyutları, frekans bandı eğrisi, hesaplanan tek sayı değeri ve yönetmelik sınıfı karşılaştırması. Akustik ölçüm ve raporlama hizmeti kapsamında hem uygulama öncesi ön ölçüm hem sonrası doğrulama ölçümü alınabilir.

İZBAN hattı ve havalimanı koridorunda çevresel gürültü nasıl ele alınır?

Çevresel gürültüde önce baskın kaynak ve frekans bandı belirlenir, çünkü demiryolu, uçak ve karayolu gürültüsü aynı cephe çözümüyle karşılanmaz. Aliağa-Selçuk arasındaki İZBAN hattı boyunca konumlanan binalarda tren geçişleri hem havadan gelen ses hem zeminden yürüyen titreşim üretir. Gaziemir çevresinde ise Adnan Menderes Havalimanı yaklaşma koridoru, kısa süreli ama yüksek tepe değerli olaylar oluşturur.

Cephe tarafında en belirleyici kalem camdır ve burada kalınlıkların asimetrik seçilmesi kritik. Eşit kalınlıkta iki cam yerine 6 mm + 16 mm boşluk + 4 mm gibi bir kombinasyon, çakışma frekanslarını ayırdığı için daha dengeli sonuç verir. Kasa çevresinin tam sızdırmaz yapılması ise camın kendisinden daha fazla fark yaratabilir. Titreşim baskınsa cepheye harcanan bütçe karşılık vermez; o durumda titreşim yalıtımı çözümleri ve yüzer döşeme gündeme gelir. Büyükşehir ölçeğinde hazırlanan stratejik gürültü haritaları da hangi bölgenin hangi kaynaktan etkilendiğini görmek için iyi bir başlangıç kaynağıdır.

Kentsel dönüşüm projelerinde akustik proje neden erken alınmalı?

Erken alınmalı, çünkü akustik performansın büyük kısmı kaba yapı kararlarıyla belirlenir ve bu kararlar geri alınamaz. Ayırıcı duvarın döşemeye elastik bantla mı yoksa doğrudan mı oturacağı, tesisat şaftının hangi duvara yerleşeceği, şap altında elastik katman bırakılıp bırakılmayacağı; üçü de kalıp ve ince yapı aşamasında kesinleşir. Bu üç karar doğru verilirse sonradan panel ya da giydirme ihtiyacı büyük ölçüde ortadan kalkar.

2020 sonrasında İzmir'de hızlanan dönüşüm faaliyetinde en sık gördüğümüz eksiklik döşemede. Perde-döşeme sistemli yeni bloklar hava doğuşlu seste eski tuğla stokun 6-10 dB üzerine çıkıyor, fakat şap altına elastik katman serilmediği için darbe sesi şikâyetleri sürüyor. Şap altı ses yalıtım şiltesi ve kenar bandı, kaba inşaat sırasında uygulandığında metrekare maliyeti düşük kalan bir kalemdir.

Okul, ofis ve hastane yapılarında hedefler nasıl değişir?

Bu yapılarda konutlardan farklı olarak iki ölçüt aynı anda tutturulur: hacimler arası ses yalıtımı ve hacim içi çınlama süresi. Yönetmelik, kullanım amacına göre her ikisi için de sınır tanımlar. Derslik ve toplantı odası gibi konuşma odaklı hacimlerde hedef RT60 tipik olarak 0,6-0,8 saniye, küçük görüşme odalarında 0,4-0,6 saniye aralığındadır. Hastanelerde hasta odaları arası yalıtım ile koridor gürültüsünün kontrolü öne çıkar.

İzmir'de bu başlığın yoğunlaştığı yerler belli. Bornova ve Buca'daki üniversite yerleşkelerinde amfi ve derslik akustiği, Bayraklı'daki ofis kulelerinde açık ofis düzeni, Balçova ve Karşıyaka'daki sağlık yapılarında ise oda-koridor ilişkisi öncelikli konu oluyor. Açık ofiste hedef çınlamayı düşürmenin ötesine geçer; asıl amaç konuşma mahremiyeti sağlamaktır ve bu, yutucu tavan, bölme paravanı ve gerekirse maskeleme sesi üçlüsüyle birlikte kurgulanır. Kapsam için ofis akustik düzenleme sayfasına bakabilirsiniz.

Ölçüm raporu komşu uyuşmazlığında işe yarar mı?

Yarar; standartlara uygun hazırlanmış bir ölçüm raporu, hem site yönetimiyle hem yüklenici firmayla yapılan görüşmelerde somut dayanak oluşturur. Rapor, şikâyetin öznel bir rahatsızlık mı yoksa yönetmelik sınırının altında kalan bir performans eksikliği mi olduğunu ortaya koyar. Yeni teslim edilmiş bir konutta ölçüm C sınıfının altında çıkıyorsa, bu bulgu ayıplı ifa tartışmasının teknik zeminini oluşturur.

Raporun kabul görmesi için ölçümün TS EN ISO 16283 serisine göre yapılması, cihaz kalibrasyon belgelerinin ekte bulunması ve ölçüm koşullarının (tarih, saat, arka plan düzeyi, hacim boyutları) eksiksiz kaydedilmesi gerekir. Hangi kesitin hangi değere yaklaştığını kabaca görmek için ses yalıtımı hesaplama aracını kullanabilir, kesit seçenekleri için ses yalıtım levhaları kategorisini inceleyebilirsiniz.

İzmir'de ölçüm ve uygulama süreci nasıl ilerler, maliyet neye bağlı?

Süreç üç adımda ilerler: yerinde keşif, gerekiyorsa ön ölçüm, ardından kesit kararı ve uygulama. Keşif çoğu dairede bir saatlik bir çalışmadır; ön ölçüm yarım gün alır. Uygulama süresi kapsama göre değişir, tek bir odada duvar giydirmesi birkaç gün sürerken, döşeme ve tesisat kalemleri de varsa süre bir-iki haftaya çıkar.

Maliyet metrekare üzerinden kurulur ve kapatılacak dB farkına, yüzey alanına, kat ile erişim koşullarına göre değişir. Telefonda verilen tek rakam bu değişkenleri hesaba katamaz; net bedel keşif sonrasında netleşir. Malzeme kalemleri Türkiye geneline sevk edilebiliyor, dolayısıyla Urla, Çeşme ya da Bergama gibi merkez dışı noktalarda uygulamayı kendi ustanızla yürütmeyi tercih ederseniz ürün tedariki ayrı planlanabilir. Diğer illerin yapı stoku ve mevzuat pratiği için 81 il rehberi sayfası karşılaştırma imkânı sunuyor.